Blootstellingen en gezondheidsrisico's

identificeren

Werknemers in de kunststof composietenindustrie kunnen in te hoge mate worden blootgesteld aan styreen, stof, lawaai en oplosmiddelen. Incidenteel kan ook blootstelling aan peroxiden optreden. De dagelijkse blootstelling aan styreen blijkt het sterkst de grenswaarde te kunnen overschrijden.

Styreen is enerzijds aan polyesterhars toegevoegd als polymerisatiecomponent en anderzijds als viscositeitsregelaar. De toevoeging varieert per type polyesterhars tussen 30 en 45%. Styreen verdampt reeds bij lage temperatuur uit de hars. Vooral tijdens bewerkingen kan dit tot relatief hoge blootstellingen leiden. Te hoge blootstellingen aan styreen veroorzaken, behalve irritaties van ogen en ademhalingswegen, vooral effecten op het centrale zenuwstelsel, zoals bewustzijnsvermindering, duizeligheid en misselijkheid. Ook is een verhoogd aantal afwijkingen aan de erfelijkheidsdragers in lichaamscellen van polyesterwerkers waargenomen.

Stof komt vrij tijdens de verwerking van glasvezels en tijdens nabewerkingen zoals schuren en slijpen. Het kan bij intensieve blootstelling huidirritaties en blijvende aandoeningen van de luchtwegen veroorzaken.

Lawaai ontstaat in belangrijke mate door schuur- en slijpapparatuur. Daarnaast kan de spuitapparatuur een bron van lawaai vormen. Een regelmatige blootstelling aan te hoge geluidniveaus, ook al is deze kortdurend, veroorzaakt achteruitgang van het gehoor. Op den duur kan dit zelfs tot doofheid leiden.

De blootstelling aan diverse oplosmiddelen, zowel via inademing als via huidopname, treedt vooral op bij het reinigen van mallen, gereedschappen en handen. De oplosmiddelen kunnen vergelijkbare effecten op het zenuwstelsel veroorzaken als styreen. Door de gecombineerde blootstelling kunnen deze effecten worden versterkt.

Bij het mengen van de harsen zijn incidentele blootstellingen aan peroxiden mogelijk. De huid of ogen kunnen bij contact blijvend worden aangetast. Los hiervan bestaat het gevaar van zelfontbranding en explosie, met name indien de uiterst reactieve peroxiden in aanraking komen met organische materialen en metaaloxiden.

Gezondheidszorg met polyesterharsen
Voor blootstelling door inademen bedraagt de maximaal aanvaarde concentratie (MAC-waarde) van styreen 107 mg/m3, ofwel 25 ppm (25 delen styreen per miljoen delen lucht). Deze bestuurlijke waarde is wettelijk vastgesteld. De reukgrens van styreen op ca. 70 µg/ m3 ofwel 0,017 ppm! Volgens wetenschappers kan bij inademing van concentraties boven 30 ppm reactieverlies en vermindering van de reactiesnelheid optreden. Bij concentraties boven 50 ppm (214 mg/m3) kan styreen prikkelend werken op de huid, de ademhalingsorganen en de ogen. Inademing van hoge concentraties kan hoofdpijn, duizeligheid, misselijkheid, braken en slaperigheid tot gevolg hebben. Na langdurige (meerjarige) en herhaalde blootstelling aan hoge concentratie kunnen ziekten aan het zenuwstelsel optreden, met stoornissen van spierfuncties, gevoel van zwakte in benen en prikkeling in vingers en tenen. Mogelijk draagt dit ook bij aan het ontstaan van OPS (organisch psycho syndroom, in de volksmond ‘schilderziekte’).

De verschillen in blootstelling worden veroorzaakt door verschillen in: de soort(en) grondstoffen,

het grondstoffenverbruik,
de werkstukvorm en -grootte,
de verwerkingstechnieken,
de bewerkingsfase,
de wijze van werkuitvoering,
de ventilatie,
de plaatselijke luchtbeweging.

Voor het terugdringen van de blootstelling zijn daarom regels ten aanzien van het ontwerp, de ventilatie en de werkomstandigheden te geven, alvorens wordt overgegaan tot het gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen.

Styreen wordt vooral ingeademd tijdens bewerkingen. Enerzijds komt dit door de uitdamping vanaf het nog ongeleerde oppervlak. Het geleren wordt daarbij bemoeilijkt door het beroeren van het oppervlak. In het begin van de uithardingsreactie en bij grote werkstukken is de uitdamping het hoogst. Anderzijds speelt de afstand van de werker tot het werkstuk een rol. Vooral bij werkzaamheden als schrapen en rollen kan de afstand vaak kort zijn. Behalve de uitdamping van het bewerkte oppervlak levert tijdens het spuiten ook de verdamping uit de spuitnevel een bijdrage aan de blootstelling. Bij grote werkstukoppervlakken blijkt de bijdrage van de spuitnevel vaak relatief gering te zijn, mede vanwege de grotere afstand tot het werkstuk. Een uitzondering vormt het spuiten in holle werkstukvormen, waar een verplaatsing van nevel naar de spuiter toe kan optreden.

Styreendampen zijn vier maal zwaarder dan lucht. In stilstaande lucht zakken de ontstane dampen en is de styreenconcentratie in de onderste regionen van de werkplaats hoger dan in de bovenste. Aangezien de lucht in de werkplaats echter altijd in beweging is door tocht, ventilatie, verwarming, e.d. zullen de dampen zich in de dagelijkse situatie snel verspreiden. Teneinde zo weinig mogelijk styreendamp in te ademen, dient men maatregelen in onderstaande prioriteitsvolgorde te treffen:

voorkomen en beperken van emissie aan de bron
afvoer van dampen door ventilatie
beperking van de blootstellinggroep door o.a. werken in afgescheiden ruimten
gebruik van goede adembeschermingsmaskers

Om het aantal styreendamp veroorzakende bronnen zo laag mogelijk te houden, zijn enkele voorzorgen mogelijk, zoals:

Het voorbereiden van harsmengsels kan in een centrale "mengkeuken" plaatsvinden; gemorste hars en gebruikte emmers, bekers en gereedschappen moeten vanwege het ‘nadampen’ direct na gebruik uit de werkruimte worden afgevoerd.
Producten die nog niet of onvoldoende zijn uitgehard naar een aparte ruimte brengen om daar uit te dampen.
Bussen, vaten, mengtanks, enz. met vloeibare hars dienen direct na gebruik te worden afgedekt.
Contact van de huid met de hars moet worden vermeden; Draag neopreen handschoenen.
Iedere medewerker dient zich bewust te zijn van zijn eigen verantwoordelijkheid om blootstelling te voorkomen. Kennis van de diverse risico’s en voorzorgsmaatregelen is noodzakelijk en kan door goede leiding worden bevorderd.
Goede persoonlijke hygiëne mag niet worden verwaarloosd, men moet kunnen beschikken over een goede was- en kleedgelegenheid.
Reinigen van handen en andere huidplaatsen beslist niet met oplosmiddelen zoals aceton of methyleenchloride , omdat deze zeer snel via de huid in het lichaam worden opgenomen! Gebruik hiervoor een speciale reinigingscrème.
Voor het betreden van de kantine moeten werknemers vervuilde kleding en schoenen uittrekken.
Pauzeruimte dient men zodanig te plaatsen en in te richten, dat er geen styreendampen zijn en aanwezige levensmiddelen e.d. niet besmet worden door styreen.

Bij een goede afzuiging met gerichte toevoer van verse lucht is het zeer wel mogelijk om de styreenconcentratie ter hoogte van het gelaat onder de genoemde MAC-waarde te houden.
De aanzuigopeningen voor de met styreendampen vermengde lucht moeten zo dicht mogelijk boven of naast de plaats worden aangebracht waar de meeste styreendampen ontstaan. Dus waar gespoten, gerold of met de kwast wordt gewerkt. De luchtstroom dient regelmatig te zijn en niet te sterk op één punt gericht. Een te sterke luchtstroming leidt tot turbulentie en bevordert bovendien de verdamping van styreen, hetgeen uiteraard moet worden vermeden. Gunstige ervaringen bestaan met flexibele afzuigleidingen, die tijdens het werken op ieder gewenst punt direct boven de plaats van handeling kunnen worden gehangen. Door het gebruik van trechtervormige openingen met een brede flens aan de afzuigbuis ontstaat de vereiste breedtewerking. De afzuigleidingen moeten zijn aangesloten op een centrale leiding, die de dampen buiten de werkplaats afvoert. Er dient wel op te worden gelet dat ventilatoren, openstaande ramen e.d. de balans van het ventilatieconcept niet tegenwerken of verstoren.

Voor persoonlijke adembescherming bestaan speciale comfortabele lichtgewicht gelaatsmaskers met een draagbare accu aangedreven aanzuigpomp, die aan een broekriem is bevestigd. De lucht wordt aangezogen via enkele koolstoffilters op de aanzuigpomp. Dit hulpmiddel kan bv. dan worden gebruikt wanneer andere maatregelen onvoldoende zijn, zoals bv. bij het werken in kleine gesloten ruimten.

Het verdient aanbeveling het productie personeel regelmatig te laten controleren door een medische dienst en voorlichting te geven door een externe praktijkdeskundige.

Gezondheidszorg met epoxyharsen en verharders
Zoals onder het hoofdstuk "Verwerking" reeds is geschreven, bestaat de mogelijkheid, dat bij niet of onvoldoende naleven van voorzorgsmaatregelen de gezondheid van verwerkers van epoxy- en verhardersystemen nadelig wordt beïnvloed. Onder meer kunnen zich de volgende verschijnselen voordoen:

Irritaties
Deze treden op aan huid en ogen als gevolg van contact met vloeibare of stofvormende producten. Ook dampen van sommige reactieve verdunners voor het modificeren van epoxyharsen kunnen dit verschijnsel aan ademhalingswegen, huid en ogen veroorzaken. Contact van de huid met de hars moet worden vermeden; Draag dampdichte neopreen of butylrubber handschoenen; Speciaal bij kans op contact met epoxy(verharder) is dit een zeer belangrijk aandachtspunt! Bij sommige agressieve verharders kan huidcontact zelfs tot brandwonden leiden.

Tijdens het werk dient een veiligheidsbril te worden gedragen. Wrijf vooral niet met vuile handen of mouwen door de ogen of in het gelaat! Draag speciale (wegwerp)werkkleding en een chemicaliënschort.

Allergische verschijnselen
Deze kunnen optreden bij personen die na een aantal contacten met epoxyharsen of verharders een dusdanige overgevoeligheid hebben ontwikkeld, dat ieder verder contact met deze producten een sterke huidreactie teweegbrengt. Bij het optreden van een huidreactie dient een arts vast te stellen of er sprake is van allergie en zo ja, welke stof hiervan de oorzaak kan zijn. Het is absoluut vereist het verwerkende personeel regelmatig voor te lichten over de noodzakelijke voorzorgsmaatregelen en hygiëne. Van groot belang is het regelmatig wassen van handen, beslist voor men gaat eten of roken. Vanzelfsprekend dienen de navolgende voorzieningen voldoende beschikbaar te zijn en daadwerkelijk te worden gebruikt: - persoonlijke beschermingsmiddelen in de vorm van dampdichte neopreen of butylrubber handschoenen, rondom sluitende brillen, oogspoelapparatuur, stofmaskers, enz.; - doelmatige afzuiging. - reinigingsmiddelen, water, zeep, huidcrèmes, enz.; - wasgelegenheid nabij de werkruimte; - kleedkasten in een afgescheiden ruimte om de werk- en persoonlijke kleding separaat op te bergen;

Gezondheidszorg met organische peroxiden en versnellers
Voor blootstelling door inademen van methylethylketonperoxide (MEKP) bedraagt de maximaal aanvaarde concentratie (MAC-waarde) van 1,5 mg/m3, ofwel 0,2 ppm (0,2 delen styreen per miljoen delen lucht). Deze bestuurlijke waarde is wettelijk vastgesteld. Organische peroxiden zijn bij onjuiste handelingen gevaarlijk zijn voor de gezondheid. WAARSCHUWING: Pas op voor spatten in de ogen!

Ogen, mond, neus en het lichaam moeten goed zijn beschermd. Zeker bij het aftappen en doseren moeten de volgende persoonlijke beschermingsmiddelen worden gebruikt: - Een goed sluitende veiligheidsbril of gelaatscherm, - Dampdichte neopreen of butylrubber handschoenen - Een rubber voorschoot.

Het schoonmaken van de handen kan met speciaal daarvoor bestemde crèmes geschieden. Oplosmiddelen zijn hiervoor niet toegestaan. Zorg voor een goede ventilatie op de werkplek en een werkende oogdouche of oogspoelfies, waarvan de inhoud iedere 4 weken wordt vernieuwd. Zorg voor duidelijke instructies, opgehangen bij de plaats waar met organische peroxiden wordt gewerkt.

Gezondheidszorg met oplos-, verdunnings- en reinigingsmiddelen
Huidcontact veroorzaakt verharding van de opperhuid met groot risico op kloven en ontsteking. Daarom is het beslist noodzakelijk damdichte neopreen of butylrubber handschoenen te dragen. Handen regelmatig wassen en behandelen met een verzorgingscrème. Bij het overschenken van oplosmiddelen, zoals methyleenchloride, moeten rondom goed aansluitende veiligheidsbrillen worden gedragen. Oogdouches geplaatst in de werkomgeving zijn wenselijk. Deze oogdouches kunnen òf op de waterleiding worden aangesloten, òf zijn voorzien van een reservoir. In het laatste geval is de vulling vaak natriumbicarbonaat, opgelost in water (deze vullingen moeten regelmatig worden vernieuwd).

Aangezien de aceton, methyleenchloride en de meeste andere oplosmiddelenmiddelen sterk huidontvettend zijn mogen deze oplosmiddelen beslist niet worden gebruikt voor huidreiniging.

Gezondheidszorg met vulstoffen en kleurstoffen
Het is van belang dat bij stuiven goede stofmaskers met filter P2 worden gebruikt. De vloer dient regelmatig met een stofzuiger of veegpoeder te worden schoongemaakt omdat het stof zich door lopen en tocht anders verspreidt naar nadere afdelingen. Kleding mag beslist niet worden schoon geblazen met perslucht! Op persoonlijke hygiëne, als regelmatig van werkkleding wisselen, handen wassen voor het eten e.d., dient de aandacht te worden gevestigd. Verder is het van belang te zorgen dat een goede was-/ douchegelegenheid 'aanwezig is en ook regelmatig wordt gebruikt.

Gezondheidszorg met versterkingsvezels
Om zoveel mogelijk te vermijden, dat de versterkingsvezels in contact komen met de huid, dient goed afsluitende werkkleding te worden gedragen. Te nauwe werkkleding verhoogt de mogelijkheid van jeukprikkeling. Daarom moeten de personen, die met versterkingsvezels omgaan, geen nauwsluitende kleding met korte mouwen dragen, anders kunnen de vezels zich aan het lichaam hechten en tot huidprikkeling leiden. De handen moeten goed worden beschermd. Lange handschoenen, die men over de werkkleding heen kan trekken en van boven dicht kan maken, zijn zeer nuttig. Handen en onderarmen kunnen ook met speciale plastische film worden afgedekt, waarop zich dan het stof kan afzetten zonder de huid te raken. Deze in water oplosbare film kan na het werk gemakkelijk worden verwijderd. Het is aan te bevelen na beëindiging van het werk alle lichaamsdelen, die met glasvezel in aanraking zijn gekomen, grondig af te spoelen met stromend water. Ter reiniging van de huid moet een mild, niet prikkelend reinigingsmiddel worden gebruikt. Bij personen met een gevoelige huid wordt aanbevolen daarna een huidverzorgingcrème toe te passen.